Kayıp; birinin ölümü, bir ilişkiden ya da bir yerden ayrılma, sahip olunan rollerin veya varlıkların yitirilmesiyle ortaya çıkar. Örneğin bir vefat, ilişkinin bitmesi, bir işten ayrılma ya da sağlığı kaybetme… Hepsi birer kayıptır. Bir kaybın ardından yaşanan sürece yas denir. Yas sırasında hissedilen her duygu doğaldır ve insana aittir.
Yasın Anlamı
Yas sürecinde, kaybedilene yönelik yoğun bir içsel bağlılık yaşanır; hatıralar, imgeler ve duygular tekrar tekrar canlanır. Yas tutan, kaybedilenden parçalar taşır, onunla içsel bir diyalog sürdürür. Kayıp yalnızca dış dünyada yaşanmaz; sevdiğimiz biri gittiğinde, içimizdeki güvenli bir parça da sarsılır.
Yas tutan, iç dünyasındaki duygusal düzeni de kaybettiği için acı çeker; kaybedilene dair duygularını ve bağını yeniden düzenlemeye çalışır. Bu, iç dünyadaki sevgi alanının yeniden kurulma çabasıdır. Kayıpla birlikte sadece kaybedilen değil, onunla yaşanan ilişki alanı da yitirilir. Kişi, “Artık kimse beni tutmuyor, düşüyorum.” duygusuna kapılabilir.
Yasın Dönüşümü
Zamanla acının yerini sevgi ve minnettarlık alabilir. Yas, unutmakla değil, kaybedilenle kurulan bağı başka bir biçimde içselleştirmekle tamamlanır. Kişi “O gitti, ama izleri bende yaşıyor.” diyebildiğinde, yaşamla yeniden bağ kurabilir hale gelir.
Yasın İçinde Kaybolmak
Ancak bazen bu süreç daha karmaşıktır. Kişi yeni yaşam bağları kuramaz; kaybedilenle birlikte kendinden bir parçayı da kaybettiğini hisseder: “O öldü ve onunla birlikte ben de öldüm.” gibi hisseder. Böyle durumlarda yaşamla yeniden bağ kurmak zorlaşır; iç dünya donuklaşır, canlılık ve yaratıcılık kaybolur. Bazense -özellikle geçmişte zorlayıcı ayrılıklar yaşayanlar- kaybın yokluğuna dayanamaz; kaybı inkâr eder, hiç kaybetmemiş gibi davranır.
Bazı kişilerde suçluluk, öfke ve umutsuzluk iç içe geçer. Özellikle kaybedilene dair geçmişten gelen bir öfke varsa anılar sevgiyle değil, kırgınlıkla ve güvensizlikle yüklüdür. Bu durumda kişi “O gitti ve ben içimde sevgi bulamıyorum.” duygusuna kapılıp kimsesiz ve ıssız hisseder.
Yeniden Bağ Kurmak
Yas sürecinde kişi, sevilenin yokluğunda düşmeden var olabilmek, kaybedilenle kurduğu bağı içsel olarak yeniden şekillendirmek ve yaşamla yeniden bağ kurabilmek için yoğun bir içsel süreçten geçer. Bu derin ruhsal süreç, kişinin çevresinde duygularını anlayan ve taşıyabilen bir ortam varsa daha kolay yaşanır. Aile, arkadaşlar, terapi, sanat ya da doğa; tümü kişinin duygularını güvenle bırakabileceği, yeniden tutulabildiği alanlardır.
Kaynakça:
Freud, S. (1917). Yas ve Melankoli.
Klein, M. (1940). Yas ve Manik Depresif Durumlarla İlişkisi.
Winnicott, D. W. (1965). Olgunlaşma Süreçleri ve Kolaylaştırıcı Çevre